Augustinusbijeenkomsten

De spiritualiteit van Augustinus is een rijke, onuitputtelijke bron van christelijk leven en kan een kompas worden in je dagelijks leven.

Laagdrempelig en kleinschalig willen we op velerlei manieren ‘Augustinus’ ontmoeten en met hem in gesprek gaan.

In Augustinusleesgroepjes op stap gaan met een boek van Gaby Quicke is heel verrijkend, hartverwarmend, gemeenschap opbouwend. Met COMPAZ namen we als leidraad voor onze maandelijkse bijeenkomsten, eerder al zijn boek ‘Brug van barmhartigheid’ en nu zijn we op één bijeenkomst na, aan het einde gekomen van het boek ‘Als een arend herleeft mijn jeugd’.

   

De boeken van Gaby Quicke beantwoorden aan één van de doelstellingen van COMPAZ – een letterwoord dat staat voor Companheira Agostiniana Zwartzusters. Met Compaz organiseren we in Brugge laagdrempelige Augustinusactiviteiten voor zinzoekers en gelovige mensen van onze tijd.  Samen een stukje weg afleggen maakt minder eenzaam en laat ervaren hoe deugddoend het is om als tochtgenoten verbonden met elkaar op weg te gaan. Eén van deze activiteiten zijn de Augustinusleesgroepjes.

Iedere avond bestaat uit een vast stramien:

We beginnen met zelf na te gaan en te delen wat onze visie op het onderwerp van die bijeenkomst, is. Bij het prachtige derde deel van het boek ‘Als een arend herleeft mijn jeugd’, beantwoordden we bijvoorbeeld volgende vragen over het derde hoofdstuk: ‘Heb lief, samen met mij’:

  • Augustinus wordt afgebeeld met een hart. Wat roept een hart bij jou op?
  • Wat zijn volgens jou drie basiselementen die het samenleven opbouwen of afbreken?
  • Waarom zijn volgens jou religieuzen, Godgewijden in onze tijd belangrijk?

Daarna lezen we twee grote stukken uit dat deel en verwoorden we welke zin of gedachte ons in het bijzonder treft.

Vervolgens wordt de leidraad van heel het hoofdstuk in zijn geheel weergegeven zodat we daarna de inhoud op ons eigen leven, op de huidige Kerk of samenleving kunnen leggen.

Daarna konden we die bijeeenkomst op de volgende vragen ingaan:

  • Hoe zou een eigentijdse devotie van het Heilig Hart er kunnen uitzien?
  • Welke roepingen spreken jonge mensen aan?
  • Wat vind je van Augustinus’ visie op armoede en rijkdom?
  • Tenslotte mogen we, dankzij de gastvrijheid van de Zwartzusters, de bijeenkomst afsluiten met een hapje en een drankje.

Wat waarderen deelnemers van de Augustinusleesgroepjes?

  • Vooreerst: de boeken van Gaby Quicke zelf. Zij zijn door een echte Augustinuskenner in een eenvoudige taal, geconcentreerd rond bepaalde thema’s geschreven. We hoeven ons als het ware niet onvoorbereid zelf door de werken van Augustinus te worstelen… iemand deed het voor ons en geeft ons door zijn redactie uitleg, aanvullingen, een meta-perspectief. We krijgen als het ware een feestmenu, zonder dat we zelf chef-kok moeten zijn.
  • Natuurlijk spreekt ook de persoon van Augustinus hedendaagse mensen aan. Ze herkennen zich in zijn kronkelwegen, zijn intellectuele zoektocht, zijn ambities, zijn spiritualiteit van innerlijkheid en saamhorigheid, zijn evangelische levensvisie, zijn niet-hiërarchische visie op de Kerk, zijn realiteitszin, zijn ‘samen’ op weg willen gaan naar God.
  • Telkens opnieuw zijn we ook verrast door zijn treffende uitspraken of verrassend eigentijdse benaderingen. Bijvoorbeeld: ‘Draag de bron van liefde in uw hart, want uit de liefde kan niets anders dan goed voortkomen’. ‘Geraak je als mens in de draaikolk van de tijd, klamp je dan vast aan Christus die als een boom geplant staat aan de oever’.  ‘God schiet zijn pijlen af en doorboort daarmee het hart van de mens. God verstaat de kunst om ons met zijn pijlen van liefde te treffen, om de mens te sterken en van ons minnaars te maken’.
  • En last but not least waarderen de deelnemers zeker de ware rijkdom en ontdekkingstocht van samen met anderen een boek te lezen.

Doorheen dit alles ervaren we dat we zo zelf iets van het ideaal van de Handelingen van de apostelen mogen beleven: ‘Samenkomen in één of ander huis, het Woord van God en het brood van ons leven met elkaar delen, samen bidden, elkaar ontmoeten’… om van daaruit gesterkt en verbonden verder onze levensweg te vervolgen of om het met Augustinus te zeggen: ‘Zing en trek verder, één van hart en ziel, op weg naar God’. Wie in het najaar of in het voorjaar zelf wil ervaren hoe bemoedigend, verruimend en verdiepend zo’n leesgroepjes zijn, is welkom. Meer info vind je op www.compaz.be.

Dank Gaby, dat je voor ons deze weg ontsluit, dankzij jouw vlotte pen en jouw vriendschap met Augustinus.

GETUIGENISSEN VAN MENSEN DIE DEELNAMEN AAN AUGUSTINUSLEESGROEPJES IN HET VOORJAAR 2018

Januari 2018: Gods liefde blijft onbeschrijfelijk

Hoe boeiend was het te horen waarom elk van de twaalf deelnemers aan het Augustinusleesgroepje van COMPAZ aanwezig was op dinsdag 9 januari 2018. Vele wegen kunnen leiden naar Augustinus: een boek en cd over Augustinus als geschenk krijgen, een trouwfeest op 28 augustus, een echtgenoot die August noemt, een uitnodigende affiche, de onmogelijkheid om alleen Augustinus’ werken te doorworstelen, de aantrekkingskracht van een verrijkend leesgroepje, de veelzijdigheid van Augustinus, het verdiepen van zijn geloof…

In het werk van Gabriël Quicke Brug van barmhartigheid staan veel citaten en gebeden van Augustinus. Een eerste kennismaking met Augustinus gebeurde in de kapel waar iedereen een stukje voorlas. Mediterend of biddend die teksten beluisteren was een eerste stap.

Vervolgens werd de inhoud van het eerste deel toegelicht door Anne Desmet. Daarna kon iedereen verwoorden wat onduidelijk of aantrekkelijk was of wat Augustinus ons vertelde over de Kerk of onze samenleving.

We sloten af met een hartelijke ontmoeting met elkaar rond een hapje en een drankje aangeboden door zuster Christine: een deugddoende ervaring met een hartelijke Kerk. Marie-Louise schrijft: ‘Tevreden gaan we naar huis. Gods Liefde blijft onbeschrijfelijk. Daarom blijven we – hier via Sint-Augustinus en Gaby Quicke – lezen en herlezen totdat deze realiteit ons draagt. Wij danken God’.

Februari 2018: Door mijn doofheid ben je heengebroken

Mijn eerste bewust contact met Augustinus was het lezen van zijn heel mooie poëtische ode aan God:

Veel te laat heb ik Jou lief gekregen…
binnen in mij was je, ik was buiten…
toen heb jij geroepen en geschreeuwd,
door mijn doofheid ben je heen gebroken… (p.12)

De kans om deel te nemen aan de Augustinus leesgroep van COMPAZ, kwam als een onverwacht geschenk. We vormen een kleine gezellige groep, en nemen per maand een hoofdstuk door van Gabriël Quicke’s “Brug van Barmhartigheid” als handleiding doorheen het denken van Augustinus. Elke deelnemer krijgt de kans om in alle eenvoud te vertellen welke woorden van de besproken tekst hem of haar raken.

We hebben tot nu 2 hoofdstukken doorgenomen, en wat mij steeds weer raakt in deze woorden van Augustinus, is dat God de mens eerst heeft liefgehad. God is vanuit de eeuwigheid in de tijd gekomen. God neemt het initiatief. God geeft ons de tijd, om ieder op ons eigen ritme tot inzicht en tot Hem te komen. Het komt erop aan je te laten bekijken door God en je te warmen aan zijn blik. Het is de weg naar onszelf die leidt tot God en zo naar de anderen.
Bij het doornemen van deze teksten voel je dat de woorden van Augustinus een belangrijke basis van onze cultuur vormen, en een blijvende inspiratiebron voor onze toekomst. Luce W.

De kracht van Augustinus’ woorden

De bijeenkomst verliep volgens een vast patroon – eerst een diepgaande en gedeelde persoonlijke verkenning van het onderwerp, dan een meditatief beluisteren van teksten van Augustinus, vervolgens een uiteenzetting over het boek: ‘Brug van Barmhartigheid’ van Gabriël Quicke om tenslotte af te sluiten met een reactie over wat ons in de lezing had aangesproken.

Toen wij poogden te verwoorden wat ons geraakt had, ontspon er zich een levendig gesprek over hoe wij deze Barmhartigheid van God ‘handen en voeten’ kunnen geven in deze wereld, in woord en daad. Sommigen die professioneel met godsdienst bezig zijn, merkten op hoe moeilijk het wordt God nog ter sprake te brengen. Anderen, die beroepshalve ademen in een seculiere wereld, vroegen zich af of woorden moeten en daden ook niet veelzeggend kunnen zijn. Allen waren het er roerend over eens dat, of er gesproken of gehandeld wordt, het zal geschieden vanuit dezelfde inspiratie.

‘Toen de avond begon te vallen’ en afgesloten moest worden, zei iemand: ‘tijdens het spreken’, nog nooit zo’n hartverwarmend ervaren te hebben beleefd. Daarop antwoordde de oudste en de wijste van de groep, de lieve zuster Marie-Thérèse: ‘Ja waar twee of meer in Mijn Naam samen zijn daar ben Ik in hun midden’. Het deed mij denken aan een ander verhaal, het verhaal van die twee leerlingen die afdropen. Toen zij, in de avond, ontgoocheld aanzaten en spraken met een vreemde genodigde, gingen hun de ogen open, stonden zij in kracht op en gingen weer op weg, in de morgen, overtuigd dat spijts zoveel, toch niet alles zinloos is. Rob J.

Maart 2018: Zonder liefde voor de mens, is onze liefde tot God niet echt

De derde bijeenkomst op 20 maart 2018 handelde over het boek Brug van Barmhartigheid van Gabriël Quicke, waar de auteur zich bezint over hoe God in zijn erbarmen de mens omarmt . Hij doet dit in dialoog met Augustinus voor wie misericordia een centraal theologisch gegeven was in zijn Belijdenissen, zo leerden wij de eerste avond. Door zijn bekering was God voor Augustinus niet langer dat afstandelijk neoplatoons opperwezen maar een persoonlijke God die zelf op zoek gaat naar de mens: dit was het onderwerp van ons tweede samenzijn. Hierbij trad zijn Zoon op als mediator tussen God en mens, en dit werd dus het onderwerp van deze avond. Christus is het aangezicht (vultus) van God. Overigens was Misericoridae vultus, Het gelaat van barmhartigheid, ook de titel van de pauselijke bul om het gelijknamige jaar in te luiden. 

Nu laat een christologie die louter gebaseerd is op erbarmen wel wat leemtes na en dit liet zich gedurende de avond nu en dan wel eens voelen. Eerst kregen wij enkele afbeeldingen van Christus te zien en mocht iedereen vertellen wat haar of hem meest aansprak. De goede herder, de bedienaar van het woord, de lijdende Christus, de voetwassing, de barmhartige Samaritaan… de keuze vertelt evenveel over de kiezer als over Christus zelf. Maar hoe dan ook, het zijn dezelfde allegorische beelden die Augustinus gebruikte in zijn preken. De apostels waren vissers en dus was het hout van het kruis ook het hout van de ark, die de mensen redde en hen liet wandelen over het water. Christus was geneesheer, niet verwonderlijk voor een man als Augustinus die als ziek kind al de dood van dichtbij moest ervaren. In zijn genade is God liefde en is liefde God.

Twee boeiende punten van discussie.

‘Zonder liefde voor de mens is onze liefde tot God niet echt. Zonder de liefde van God is onze liefde voor de mens machteloos’ p.47.

Dit herinnerde ons aan de woorden van Marcel en (het gelaat van) Levinas. Maar een vraag uit de groep luidde: ‘Is vriendschap zonder God dan niet even authentiek?’ Een antwoord op deze vraag lezen wij bij Augustinus wanneer hij zijn wanhoop beschreef over de dood van zijn vriend: hij was troosteloos omdat hij zijn vriendschap nog niet zag als een teken van de liefde van God die over de dood heen gaat. En wat betekent het dat Christus stierf voor onze zonden? Moeilijke vraag, maar misschien vinden wij een begin van antwoord in het feit dat Pinksteren en dus ook het ontstaan van de Kerk getriggerd werd door het lijden van de Heer, wat de apostelen tot nieuwe geloofsinzichten en -daden bracht.  Zonder lijden, geen Pinksteren, zonder Pinksteren, geen Kerk. Jezus is dus gestorven voor zijn Kerk.

Daarom gebruikt Augustinus het beeld van de totus Christus, de hele Christus samen met zijn Kerk. Bij het ontbijt nodigt de verrezen Heer de apostelen uit zelf hun gevangen vis mee te brengen. De gedeelde maaltijd is een allegorie voor de gedeelde verantwoordelijkheid die Christus nu aan zijn Kerkgemeenschap doorgeeft. Mooie uitsmijter: vis is in het Grieks ἰχθύς en dit is een vijfletterwoord of anagram voor Ιησους Χριστός Θεου Ὑιός Σωτήρ:  Jezus Christus, Zoon van God, Redder. Het eerste logo, van een ontluikende Kerk, en over deze Kerk willen wij ons bezinnen de volgende avond. Peter D.

April 2018: Kerk als brug van barmhartigheid

Na de lezing van citaten van Augustinus en het horen van een degelijke korte inhoud van hoofdstuk 4 gebracht door Anne, was het voor iedereen duidelijk waar Augustinus zijn accenten wou leggen. Wij allen, gegrond in de christelijke traditie, zijn bouwstenen van de Kerk die als huisbewaarster, geroepen is om naar het voorbeeld van Christus een brug van barmhartigheid te zijn tussen God en mens, tussen mensen onderling, en tussen de verschillende aspecten in onszelf.

  • De materiële als de geestelijke werken van barmachtigheid kwamen eerst aan bod. Specifiek verwijst Augustinus naar de aalmoes van je hart en van je bezit; twee werken van barmhartigheid, die voor ons niet meteen duidelijk waren: “Geef en jou zal gegeven worden” … “vergeef en jou zal vergeven worden” of “spreek vrij en je zult vrijgesproken worden”.
  • Een bijzonder accent in barmhartigheid was gastvrijheid, als vorm van luisteren. Van Augustinus onthouden wij: “Ik zal dus nu eerst iets zeggen over deze, onze plicht, … vlug te zijn om te luisteren, en ons lang te bedenken voordat wij spreken”. En nog: “Wat ongeloof had weggenomen, gaf gastvrijheid terug”.
  • Het laatste aandachtspunt was: “Wees vredelievend, want je moet eerst vrede in je eigen hart hebben, als je anderen vrede wilt brengen” … om zo de vrede te vergroten. Augustinus was een bruggenbouwer!

Deze drie benaderingen van Augustinus riepen bij ons vragen op:

  1. Hoe “vreemdelingen opvangen”? Hoe gaan we om met deze stormloop?
  2. Welke activiteit wordt van ons verlangd, wanneer we het hebben over “verzoening en vergeving”?
  3. De Kerk als huisbewaarster. Hoe kunnen wij deze christelijke traditie, de weg naar een volwassen kerkgemeenschap als volleerde bruggenbouwster, verderzetten en aan de jonge generatie doorgeven.

Wij stelden ons als leden van de Kerk van Christus de vraag: ‘Hoe kunnen we die noden het best aanpakken, met welk aspect van Augustinus’ benadering kunnen we beginnen?’

  • Na een lang moment van stilte kwam Marie-Louise met veel eenvoud aan het woord. Laten we allen starten binnen een kleine gemeenschap, ieder als het ware voor eigen deur, doch met een soliede kern, waar elk middel om te komen tot een brug heel belangrijk wordt; stapsgewijs verder bouwen aan kleine bruggetjes. Voorbeelden genoeg: de brug tussen haar en overleden echtgenoot; de brug naar de jongeren toe; de brug naar een stervende; de brug naar vreemden…. Vanuit die kleine kern werden de materiële en geestelijke werken van barmhartigheid zo levendig. Elk betoog leek overbodig.
  • Op de vraag: welke activiteit houdt verzoening in, gaf Anne een voorbeeld; dat zich verzoenen met een bepaalde toedracht geen eenvoudige opdracht is. Het vereist ook een overtuigende houding ter bevrijding van onszelf als slachtoffer, opdat de feiten ons niet langer blijven achtervolgen.
  • Over de Kerk als huisbewaarster had Augustinus ons reeds gewaarschuwd, dat zij niet de meesteres is van het huis van de Heer. De Kerk zien wij vooral als de gemeenschap in Christus, want sommigen hebben in onze Kerk toch een probleem met het instituut “Kerk”. Het instituut en het gezag is nodig voor haar werking, maar niet om zich halsstarrig vast te houden aan macht. Daartegenover groeit in een volwassen kerkgemeenschap het besef, dat we alle vervreemding kunnen overwinnen door de juiste combinatie tussen geloof en verstand. En hier helpt Augustinus ons: “intellige ut credas, crede ut intelligas”, vrij vertaald: “begrijp om te geloven, geloof om te begrijpen”. Hij bedoelt zeker geen rationalisatie van onze geloofsinhoud, maar misschien wel een zekere verantwoording van ons geloof. Deze houding vraagt van ons, een voorbeeldfunctie, om iets voor anderen te betekenen en om in een vruchtbaar gesprek te treden met een jonge kritische generatie.

Wij danken zuster Christine voor de gastvrijheid, allen voor hun positieve inbreng en in het bijzonder Anne voor haar tijd en haar inhoudelijke en waardevolle begeleiding. Ludo W.

Mei 2018: Kerk als Moeder

Vooreerst hartelijk dank voor de vriendelijke ontvangst in de zonnige tuin en voor de verzorgde tafel na onze bespreking. Ik ben er zeker van dat iedereen van onze groep tevreden is over de –alweer – mooie bijeenkomst.

Als inleidende vraag mocht ons groepje zich bezinnen over “het woord Kerk”: Waaraan denk ik als ik dat woord hoor? Welke vraag stel ik? Wat hoop ik?

Tegen die achtergrond werd dan het thema: ‘De Kerk als Moeder’ besproken.

  • Sint Augustinus verduidelijkt de gedachte van de spirituele geboorte van een christen. Na de eerste geboorte uit onze ouders worden we door ons doopsel opnieuw geboren als Kind van God, onze Vader. Dan voedt de Kerk ons met haar kracht, liefde en geloof, het Oude en Nieuwe Testament, het Brood van Leven, het dubbelgebod van de liefde en de sacramenten.
  • Die liefdevolle Moeder is zorgend. Met een teder hart ontvangt zij iedere mens. Zij oordeelt en veroordeelt niet. Augustinus schrijft: ‘De Kerk moet gretig vergeving schenken’.
  • Die liefdevolle Moeder is uitnodigend. Wij mogen Christus in ons laten gebeuren, groeien en leven. Augustinus verwoordt: ‘Zoals jullie kinderen zijn geworden toen jullie geboren werden zo kunnen jullie ook moeders van Christus zijn door anderen te laten geboren worden’.
  • De Kerk als Moeder is in staat bruggen te bouwen en eenheid te bewerken. De universaliteit van de Kerk ligt voor Augustinus, ook in zijn dialoog met de Donatisten, in een Kerk die niemand uitsluit.

Om een persoonlijk getuigenis te geven in alles wat we doen, kunnen we geïnspireerd door de oproep van de paus om heilig te worden in het dagdagelijkse o.a. hierop letten:

  • Helemaal jezelf worden en zijn, zonder God te beperken tot je eigen denken en kunnen.
  • Niet meedoen aan kwaadsprekerij.
  • Waakzaam blijven voor de talloze verleidingen.
  • De zaligsprekingen en de Bergrede actualiseren.
  • Al ontkomt niemand aan het kruis, een christen mag leven met vrede en vreugde. Marie-Louise V.

Juni 2018: Augustinus’ oproep: ‘Draag de bron van liefde in je hart… want uit de liefde kan niets anders dan goed voortkomen’.

Verschillende mensen werden getroffen door deze uitspraak uit het boek Brug van Barmhartigheid. Vanuit het bekijken van twee kortfilmpjes rond barmhartigheid, verwoordden wij welk aspect van barmhartigheid ons nu trof: ‘nederigheid, vijanden vergeven, goed doen los van wat je terugkrijgt, Gods aanwezigheid in ons hart, samen de weg van barmhartigheid gaan om te voorkomen dat je ook mee de diepte ingetrokken wordt, enz’. Naast de grote lijnen van het boek vonden we toch nog eigen accenten in de epiloog. Een van de vele voorbeelden: ‘Gerechtigheid en vrede zijn twee vriendinnen, ze omhelzen elkaar. Als je niet houdt van de vriendin van de vrede, zal vrede ook niet van jou houden en niet naar je toekomen’.

We sloten de avond af met doorleefde Augustijnse gastvrijheid en verbondenheid, samen aan tafel met een croque-monsieur en wat groentjes. Dankbaarheid vervulde ons hart, zoveel werd ons gegeven in het samen op weg gaan rond de spiritualiteit van Augustinus.

Velen willen er in het najaar terug bij zijn! Wordt vervolgd!

‘Het eerlijk zoeken naar de waarheid was voor mij een lange weg. Dikwijls heb ik mij in nesten gewerkt. Zonder vrienden kon ik niet gelukkig zijn en veel te laat ontdekte ik dat beminnen en bemind worden, dat was wat me vreugde gaf.

Stapsgewijs ontdekte ik dat geloven niets belachelijks was maar behoort tot het wezen van het bestaan. Ik vond uiteindelijke de bron die nooit ophoudt met stromen.’

Vrije vertaling van citaten uit het boek van Gaby Quicke, Augustinus. Een reisverhaal, 2007, 128p

In de hierna volgende pagina’s vind je meer over Augustinus in het dagelijks leven.